22 Nisan 2018 Pazar

zp tr

QIRIMNIÑ AZAT ETILMESI 1

YANI DÜNYA GAZETESİ

YANI DÜNYA GAZETESİ

E-Posta : dunya04@mail.ru

QIRIMNIÑ AZAT ETILMESI

Cemil Velilâyev
Bu yıl Qırımnıñ nemse-faşist basqıncılarından azat etilgenine 70 yıl oldı. Belli ki, Qırımnı gitlercilerden azat etmek içün pek qattı küçlü uruşlar olğan edi. 1944 senesiniñ qışında Qırımnı azat etüv boyunca başlanğan arbiy operatsiyada iştirak etken onlarnen biñ cenkçiler sırasında bizim milletten olğan qaramanlar da az degil ediler. Olardan birisi – 160-ncı gvardiyacı zenitka topları polkı topçılar batareyasınıñ komandiri Cemil Velilâyevdir.
Cemil Velilâyev 1919 senesi Qarasuvbazar rayonınıñ Ortalan köyünde doğğan. Başlanğıç tasilni köy mektebinde alğan. Soñ Qarasuvbazardaki köy hocalığı mehanizatsiyası tehnikumında oquğan, onı bitirip Aqmescitteki Frunze adına pedinstitutqa kire.
Cenk başlanğanda o üçünci kurs studenti edi. Onı Aqyardaki zenitkacı-topçılar ofitserler azırlav boyunca oquv yurtuna yollaylar. Onıñ cenkâver yolu Kalinin cebesinde başlandı. Cenk devamında Stalingrad uruşında, Ukrainanı, Qırımnı azat etmek içün çarpışmalarda iştirak etti, Polşada cenkleşti, Berlin ücüminde iştirak etti.
Cenkten soñ qorantasını Özbekistannıñ Şahrisabz şeerinde taptı. Anda orta mektepte ocalıq yaptı. Özbekistanda nam qazanğan oca unvanını qazandı. 1977 senesi qorantasınen Qırımğa qayttı. 
Bugün oquyıcılarımıznıñ diqqatına Cemil Velilâyevniñ cenk hatıralarından Qırımnıñ azat etilmesine bağışlanğan bir parçasını taqdim etemiz.
1944 senesiniñ başı. Qış qattı keldi. Kün sayın ya deşetli boranlar köterile, ya da accı ayaz tura. 160-ncı gvardiyacı zenitka topları polkınıñ batareyaları Qırımnıñ moynağı (pereşeyek) yanındaki Partizanı stantsiyasında yerleşken. Askerler uruşlardan biraz boşağan soñ avtomaşinalarını, toplarnı közden keçire, sazlay, bir tertipke ketirmeknen meşğuller. Qısqası, şahsiy erkân raatlanaraq, nevbetteki uruşlarğa azırlana. Qış kerçekten de şiddetli. O yılı pek çoq qar yağdı, qoyu tumanlar tüşti. Böyle şarait bütün küçlerni toplap Qırımda platsdarm yapmaq, yani Sivaş suvlarından Russkiy adasına keçit yapmaq içün pek kelişikli edi. Sivaş gölüniñ hususiyetlerniñ biri şunda ki, onıñ suvları de arta, de tartıla edi. Azav deñizinden yel esse Sivaşnıñ suvu birden köterile, ve, aksine, qaradan yel esip başlağanınen göl say olıp qala. Bahtımızğa, o qışnıñ yanvar ve fevral aylarında yel esasen qaradan esip, Sivaşnıñ suvlarını Azavğa alıp kete edi. Qırımda platsdarmnı kenişletmek içün uruşlar vira devam etkeni alda sağ ve sol taraflardaki yükseklikler duşman qolunda edi. Bizim artilleriyamız ve minomötçılarımız qıtadan turıp platsdarmğa qoltuta ediler. Nemseler bizni Sivaşqa çekilmege mecbur etip, platsdarmnı yoq etmege çalıştılar. Platsdarm ise tuzlu suv ile sıñırlanğan. Okop qazmaqnıñ da çaresi yoq, çünki bir lesker terenlikte çuqur qazsañ, o deral suvğa tola edi. Bu suv öyle yaramay suv ki, atta askerlerniñ kirza çızmalarını bile zararlandıra. Tabiiy ki, onı içmekniñ de çaresi yoq. İçimlik suvnı qıtadan büyük bir meşaqatlarnen ketire ediler. Duşman er bir yükseklikte projektorlar, toplar, minomötlar, pülemötlar yerleştirgen. O, yağma ateş açıp, başımıznı kötermege çare bermey. Bütün bizim azırlıqlarımıznı da töpeden turıp açıq-aydın köre. Nemse topları bizim platsdarmımızğa ve Russkiy adasına doğrudan-doğru ateş aça. Fevralnıñ 22-de polkımıznıñ batareyaları böyle bir emir aldılar: Partizanı stantsiyasındaki olğan pozitsiyalarnı qaldırıp, gecesi marşnen artıq Qırım toprağına, Tarhan köyünde olğan platsdarmğa keçmek kerek. Polknıñ batareyalar komandirlerinden kapitan Bondarenko, kapitan Semerik, kapitan Tsımbalük ve men ştabda emir alğan soñ öz batareyalarımızğa bardıq. Askerler gece marşınen, daa doğrusı – gece maalinde, yollar olmağan yerlerden 100 kilometr keçmek kerek ediler. Ateş pozitsiyalarına barıp vzvod ve top taqımlarınıñ komandirlerini çağırıp olarğa alınğan emirni aytıp, nasıl ağırlıqlar olacağını añlattım. Bütün batareya erkânını aşatıp, vzvodlar komandirlerinen top taqımlarınıñ marşqa azırlıqlarını teşkerdik.
Tezden "Motorlar köçürilsin!" degen emir berildi ve batareya kolonnası Qırım toprağına yol aldı. Men özüm ögdeki maşinağa oturıp, cep fenerimni yaqaraq, haritağa ve puslağa köre marşrutnı yoruqlap bardım. Batareyamnı emirde aytılğan tam vaqıtta keçitke ketirdim. Ortalıq qaranlıq ve qoyu tuman içinde edi. Saat tamam 24.00. Polknıñ başqa batareyaları ne içündir keç qaldılar. Men olarnı beklep oturmadım, çünki keçit ögünde çoq turmaq kesen-kes yasaq edi. Pahıl kibi, sabağa yaqın tuman dağıldı, qar da yağmay. Bu ise pek de yahşı degil. Aynı şu vaqıtta duşmannıñ projektorları keçitni aydınlatıp, toplardan ve minomötlardan bizim maşinalarımızğa qarşı ateş açıldı. Topçılar öz zemberekleri yanında bulunalar. Top patlavlarından dağılğan keçitni epimiz abul-qubul tiklemege tırışamız. Vaziyet fenalığını batareyanıñ er bir askeri is ete edi. Kolonnamız keçitniñ ortasına yetip barmazdan ögdeki "polutorka" maşinamızğa nemse bombası tüşip patladı. Maşinanı ateş qapladı. Biz onıñ kögertesindeki qurallarnı tez-tez tüşürip, yanayatqan maşinanı Sivaşqa avdardıq. Nemselerniñ ateşi daa ziyade sertleşti.
Etrafımızda onlarnen toplar patlap, patlavlardan köterilgen suv, dersiñ, qocaman şadırvanlar kibi ediler. Ne ise de bütün zorluqlarğa baqmadan, batareyamız Russkiy adasına barıp çıqtı. Anda er yerni bılaşıq qar, çamur örtken. De anda, de mında yaralı adamlarnıñ ıñranuvları eşitile. Söz kelimi, askerler soñundan bu Russkiy adasını "Ölüler adası" dep adlandırğan ediler.
Artıq tañ ata. Maşinalarımız çamurğa bata. Biz er metrni büyük azaplarnen keçemiz. Batareyanıñ bütün erkânı maşinalarnı platsdarmğa qadar birer-birer itekley. Başta bir maşina iteklep alıp bara, soñ qaytıp kene başqasını itekleyler. Nemseler ise atışmanı vira devam eteler. İçimizde yaralanğan kişiler de bar edi. Amma askerler dayandılar. Çünki, bu adada sabağa qadar qalmaq – ölmeknen bir olğanını yahşı añlay ediler. Cenkçilerimiz misilsiz ğayret köstergenleri sayesinde tañ atqanda platsdarmğa yettik. Bütün toplarnı belgilengen ateş pozitsiyalarına yerleştirdik. Em bunı duşmannıñ toqtavsız bombalavı astında yaptıq.
Snarâdlar tolu qutular toplarnıñ yanına ketirilgen, yaralanlarğa tibbiy yardım kösterilgen soñ men toplar rasçötlarını közden keçirdim. Topçılar pek yorğun ediler. Men olarnıñ göñüllerini almaq içün tezden raatlanacaqlarını, faqat bunıñ içün özlerine yertöleler yapmaq kerekligini añlattım. Asılında bunı añlatmaq da şart degil edi. Adamlar özleri de er şeyni yahşı añlay ediler. Bu şaraitte okop qazmağa olmay. Demek, askerler leskerlernen etraflarında topraq obalap başladılar. Topçılarğa yertöle yapmağa ştab ofitserleri ve alâqacılar yardım eteler. Yazıq, başqa batareyalar ve polk ştabı o bir yalıda qaldılar. Olar platsdarmğa keçip yetiştirmediler.
(Devamı bar)


17 Nisan 2014 Perşembe 14:42
Yazdır

YORUM EKLE

Yorum Başlığı

Yorum

YORUMLAR

  • Bu habere henüz yorum yapılmamış. İlk yorum yapan siz olun.

RUSÇA DERS

ÇOK OKUNANLAR

  • Haber bulunamadı

  • Haber bulunamadı

  • Haber bulunamadı

ANKARA - HAVA DURUMU

ANKARA